Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Multidisipliner Yaklaşımlarla Coğrafya 2025, Clt. 3(4) 240-259
STK'ların Okul Öncesi Eğitim Desteği: Bolu Örneğinde Mekânsal Karşı-Olgusal İnceleme
ss. 240 - 259 | DOI: https://doi.org/10.29329/mdag.2025.1376.1
Yayın Tarihi: Aralık 23, 2025 | Görüntüleme Sayısı: 20/16 | İndirilme Sayısı: 32/22
Özet
Bolu il merkezindeki bağımsız anaokullarında vakıf destekli (VD=1) okulların erişim, kapasite dengesi ve hane düzeyi maliyetler üzerindeki etkisini inceleyen bu çalışma, bulguların politika uygulamalarına dönüştürülebilmesi amacıyla bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Öncelikle QGIS tabanlı arz–talep haritalama ve akış modellemesi ile mevcut durum nicelleştirilmiş, ardından “VD=0” karşı-olgusal senaryosu kurgulanarak kayıt akışlarının mekânsal yeniden dağılımı ve olası düğümlenme noktaları simüle edilmiştir. Buna paralel olarak, okul servisi–toplu taşıma–kişisel araç olmak üzere üç kollu hane maliyeti modülüyle mesafe ve zamanın parasal karşılığı hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar birbirini tamamlar niteliktedir: VD=1 okullar merkez–çeper ekseninde belirgin bir “kapasite tamponu” işlevi görmekte; kapatılmaları hâlinde akışlar az sayıda düğüm okulda yoğunlaşarak aşım riskini artırmakta ve belirli okullara yönelim yaklaşık %25–%33 oranında yükselmektedir (örneğin Köroğlu odaklı akış). Bu yoğunlaşma, kısa vadede sınıf kalabalıklığı ve yönetim yükünü, orta vadede ise öğretim niteliği ve ebeveyn memnuniyetini olumsuz etkileyebilmektedir. Hane maliyetleri açısından, kişisel araç kullanımında aylık ek yük 0–5 km bandında yaklaşık 1.498–1.861 TL’ye, 5–15 km bandında 3.859–5.069 TL’ye çıkmakta; servis ve toplu taşıma belirli eşiklerde maliyeti düşürse de toplam yükün ana belirleyicileri mesafe ve zamandır. Bu bulgulara dayanarak, kısa vadede rota/akış optimizasyonu ve geçici derslikler, orta vadede çeperde modüler/uydu sınıflar ile çok-okullu kayıt havuzu, uzun vadede ise planlı kapasite artışı ve çok-paydaşlı finansman önerilmektedir. Sonuç olarak, VD=1 okulların varlığı hem eşitlikçi erişimi hem de sürdürülebilir kapasite yönetimini desteklemekte; yaşam döngüsü maliyet yaklaşımı ve yerel yönetişimle ölçeklenebilir politika paketlerine dönüştürülebilecek kanıtlar üretmektedir.
Anahtar kelimeler: okul öncesi eğitim, sivil toplum/vakıf okulları, mekânsal analiz, karşı-olgusal senaryo, kapasite yönetimi, hane maliyeti, eğitimde eşitlik.
APA 7th edition
Sezer, T., & KUCUKKARA, M.F. (2025). STK'ların Okul Öncesi Eğitim Desteği: Bolu Örneğinde Mekânsal Karşı-Olgusal İnceleme. Multidisipliner Yaklaşımlarla Coğrafya, 3(4), 240-259. https://doi.org/10.29329/mdag.2025.1376.1
Harvard
Sezer, T. and KUCUKKARA, M. (2025). STK'ların Okul Öncesi Eğitim Desteği: Bolu Örneğinde Mekânsal Karşı-Olgusal İnceleme. Multidisipliner Yaklaşımlarla Coğrafya, 3(4), pp. 240-259.
Chicago 16th edition
Sezer, Turker and Muhammed Fatih KUCUKKARA (2025). "STK'ların Okul Öncesi Eğitim Desteği: Bolu Örneğinde Mekânsal Karşı-Olgusal İnceleme". Multidisipliner Yaklaşımlarla Coğrafya 3 (4):240-259. https://doi.org/10.29329/mdag.2025.1376.1
Ahmed, M. H. E. S. (2020). The role of the non-governmental organizations in early childhood development in Egypt: A case study of Educate Me Foundation in Giza Governorate. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 4(12), 179-188. https://rsisinternational.org/journals/ijriss/Digital-Library/volume-4-issue-12/179-188.pdf
Anselin, L. (1988). Spatial Econometrics: Methods and Models. Kluwer Academic.
Asher, K. N., & Erickson, M. T. (1979). Değişen çocuk-öğretmen oranının ve grup büyüklüğünün kreş çocuklarının ve öğretmenlerinin davranışları üzerindeki etkileri. Amerikan Ortopsikiyatri Dergisi, 49 (3), 518–521. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1979.tb02637.x
Black, M. M., Walker, S. P., Fernald, L. C. H., Andersen, C. T., DiGirolamo, A. M., Lu, C., McCoy, D. C., Fink, G., Shawar, Y. R., Shiffman, J., Devercelli, A. E., Wodon, Q. T., Vargas-Barón, E., & Grantham-McGregor, S. (2017). Early childhood development coming of age: Science through the life course. The Lancet, 389(10064), 77–90. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)31389-7
Bowne, J. B., Magnuson, K. A., Schindler, H. S., Duncan, G. J., & Yoshikawa, H. (2017). A meta-analysis of class sizes and ratios in early childhood education programs: Are thresholds of quality associated with greater impacts on cognitive, achievement, and socioemotional outcomes?. Educational Evaluation and Policy Analysis, 39(3), 407-428. DOI: 10.3102/0162373716689489
Britto, P. R., Lye, S. J., Proulx, K., Yousafzai, A. K., Matthews, S. G., Vaivada, T., Perez-Escamilla, R., Rao, N., Ip, P., Fernald, L. C. H., MacMillan, H., Hanson, M., Wachs, T. D., Yao, H., Yoshikawa, H., Cerezo, A., Leckman, J. F., Bhutta, Z. A., & the Early Childhood Development Interventions Review Group, for the Lancet Early Childhood Development Series Steering Committee. (2017). Nurturing care: Promoting early childhood development. The Lancet, 389(10064), 91–102. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)31390-3
Cadima, J., Leal, T., & Burchinal, M. (2023). The effect of ECEC process quality on school performance. Early Years, 43(4-5), 1002-1018. https://doi.org/10.1080/09575146.2021.1928465
Chan, C. (2019). The roles and functions of NGOs in children's education. UC Occasional Paper Series, 3(2), 27-55. https://uc.edu.kh/Occasional_Paper_Series/December%202019/Second%20article.pdf
Draper, C. E., Yousafzai, A. K., McCoy, D. C., Cuartas, J., Obradović, J., Bhopal, S., et al. (2024). The next 1000 days: Building on early investments for the health and development of young children. The Lancet, 404(10323), 2094–2116. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01389-8
Drummond, M. F., Sculpher, M. J., Claxton, G., Stoddart, G. L., & Torrance, G. W. (2015). Methods for the Economic Evaluation of Health Care Programmes (4th ed.). Oxford University Press.
Engle, P. L., Black, M. M., Behrman, J. R., Cabral de Mello, M., Gertler, P. J., Kapiriri, L., Martorell, R., Young, M. E., & the International Child Development Steering Group. (2007). Strategies to avoid the loss of developmental potential in more than 200 million children in the developing world. The Lancet, 369(9557), 229–242. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60112-3
Engle, P. L., Fernald, L. C. H., Alderman, H., Behrman, J. R., O’Gara, C., Yousafzai, A., de Mello, M. C., Hidrobo, M., & Ulkuer, N. (2011). Strategies for reducing inequalities and improving developmental outcomes for young children in low-income and middle-income countries. The Lancet, 378(9799), 1339–1353. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)60889-1
First Years First Priority. (2020). Case study: Romania. https://firstyearsfirstpriority.eu/wp-content/uploads/2020/12/Case-Study_-Romania-2020.pdf
Grantham-McGregor, S., Cheung, Y. B., Cueto, S., Glewwe, P., Richter, L., Strupp, B., & the International Child Development Steering Group. (2007). Developmental potential in the first 5 years for children in developing countries. The Lancet, 369(9555), 60–70. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60032-4
Hansen, W. G. (1959). How accessibility shapes land use. Journal of the American Institute of Planners, 25(2), 73–76.
International Education Funders Group (IEFG). (2025). Collaboration success case studies. https://iefg.org/wp-content/uploads/2025/02/IEFG_Collaboration_Success_Case_Studies.pdf
Irwin, L. G., Siddiqi, A., & Hertzman, C. (2007). Early child development: A powerful equalizer. Final report for the WHO Commission on Social Determinants of Health. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/early-child-development-a-powerful-equalizer-final-report-for-the-world-health-organization-s-commission-on-the-social-determinants-of-health
Mahoney, J., & Barrenechea, R. (2019). The logic of counterfactual analysis in case‐study explanation. The British Journal of Sociology, 70(1), 306-338. https://doi.org/10.1111/1468-4446.12340
McCoy, D. C., Yoshikawa, H., Ziol-Guest, K. M., Duncan, G. J., Schindler, H. S., Magnuson, K., Yang, R., Koepp, A., & Shonkoff, J. P. (2017). Impacts of early childhood education on medium- and long-term educational outcomes. Educational Researcher, 46(8), 474-487. https://doi.org/10.3102/0013189X17737739
Noble, S., Anders, Y., & Glaus, P. (2018). Effects of high versus low-quality preschool education. Economics of Education Review, 65, 215-232. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2018.08.003
Nores, M., Vázquez, C., … (2024). The cost of not investing in the next 1000 days: Implications for policy and practice. The Lancet, 404(10323), 2117–2130. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01390-4
OECD. (2025). Education at a glance 2025: How is early childhood education financed? OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/eag-2025-en
OneSky. (2024). OneSky factory model. https://onesky.org/what-we-do-2/in-vietnam/
Pearl, J. (2009). Causality: Models, Reasoning, and Inference (2nd ed.). Cambridge University Press.
Rao, N., Sun, J., Wong, J. M. S., Weekes, B., Ip, P., Shaeffer, S., Young, M. E., Bray, M., Chen, E., & Lee, D. (2024). Medium- and long-term outcomes of early childhood education and care. Humanities and Social Sciences Communications, 11, 1-12. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03241-9
Rubin, D. B. (1974). Estimating causal effects of treatments in randomized and nonrandomized studies. Journal of Educational Psychology, 66(5), 688–701.
Small, K. A., & Verhoef, E. (2007). The Economics of Urban Transportation. Routledge.
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2024). Millî eğitim istatistikleri: Örgün eğitim, 2023/24. https://istatistik.meb.gov.tr/KurumSayisi/Arsiv
UNESCO. (2021). What is the role of civil society organisations in supporting education and knowledge to shape the society we want? https://www.unesco.org/en/articles/what-role-civil-society-organisations-supporting-education-and-knowledge-shaping-society-we-want
UNESCO. (2025). What you need to know about early childhood care and education. https://www.unesco.org/en/early-childhood-education/need-know
von Suchodoletz, A., Lee, D. S., Henry, J., Tamang, S., Premachandra, B., & Yoshikawa, H. (2023). Early childhood education and care quality and associations with child outcomes: A meta-analysis. PLOS ONE, 18(5), Article e0285985. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0285985
Walker, S. P., Wachs, T. D., Grantham-McGregor, S., Black, M. M., Nelson, C. A., Huffman, S. L., Baker-Henningham, H., Chang, S. M., Hamadani, J. D., Lozoff, B., Gardner, J. M. M., Powell, C. A., Rahman, A., & Richter, L. (2007). Child development: Risk factors for adverse outcomes in developing countries. The Lancet, 369(9556), 145–157. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60076-2
Walker, S. P., Wachs, T. D., Grantham-McGregor, S., Black, M. M., Nelson, C. A., Huffman, S. L., … (2011). Inequality in early childhood: Risk and protective factors for early child development. The Lancet, 378(9799), 1325–1338. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)60555-2
Wilson, A. G. (1971). A Family of Spatial Interaction Models, and Associated Developments. Environment and Planning, 3(1), 1–32. https://doi.org/10.1068/a030001
World Bank. (2025). Investments in children's early years: Creating brighter futures. https://projects.worldbank.org/en/results/2025/06/30/investments-in-children-s-early-years-creating-brighter-futures
World Health Organization, United Nations Children’s Fund, & World Bank Group. (2018). Nurturing care for early childhood development: A framework for helping children survive and thrive to transform health and human potential. WHO. https://nurturing-care.org/sites/default/files/2018-10/NCF-EN.pdf
